Grenzeloze, wonderschone weemoed en verlangen.

Ieder land heeft recht op zijn eigen weemoed; New Orleans heeft zijn Blues, in Amsterdam bezingen wij die “mooie Wester”, Argentinië heeft zijn Tango, Frankrijk viert “La mer” en “Les Feuilles Mortes”, Pirreaus de Rembetiko en Portugal heeft zijn fado’s. Alle stijlen hebben als overeenkomst dat ze een diep verlangen, een weemoed naar Iets verbinden aan een plek. Een Tango op de Bund in Shanghai is mooi, maar het zal je altijd weer meenemen naar de kroegen en havens van Beunos Aires. Wie het gevoel universeel weet te maken, de weemoed en het verlangen plaatsloos zonder de eigenheid te verliezen, heeft iets schier onmogelijks verricht.

“Fado/Tango” zit hier heel dicht tegenaan. De stem van Branco gaat moeiteloos over van Portugees naar Frans naar Spaans en ze valt niet in de valkuil dat ‘dramatisch’ de uitdrukking is voor weemoed. De begeleiding is subtiel, nergens over de top. Aanwezig, maar nergens op de voorgrond.

De cd zit vol verrassingen; “Dos Gardenias”, de bolero die bekendheid heeft gekregen door de uitvoering van Ibrahim Ferrer, verwordt tot een zachte tango. “Talvez” klinkt als een klassieke fado, maar de nadruk op de accordeon maakt het tot een ballade, gezongen aan de havenkant, vol spijt en behoefte voor wat was en wat gaat komen.

Er is een periode dat Branco stuurloos in het singer/songwriter-genre ronddoolde. Met haar laatste cd’s (Abril, Kronos en deze Fado/Tango) heeft ze weer een richting aan haar kunst gegeven; een zangeres die ooit is begonnen met het zingen van fado en deze kwaliteit gerafineerd in haar nummers weet te verwerken.

Fadas

Mafalda Arnauth

Laten we beginnen met dat “Fadas” een prachtige cd is. Mooie nummers met mooie arrangementen. Arnauth zingt zoals altijd fabuleus en heeft voor haar begeleiding een accordeon, cello en sax toegevoegd aan het bekende trio Portugese gitaar, klassieke gitaar (twee zelfs) en bas. De 12 nummers zijn kleine juweeltjes waar dan weer eens de stem begeleid wordt door de instrumenten of, zoals in Só corre que ama, stem en instrument een duet aangaan.

Voor fado-afficionado’s is er niets leukers als fadista’s en opnames met elkaar vergelijken, bijvoorbeeld met “Fado traditional” van Mariza, Net zoals “Fadas” een cd met traditionals. Maar waar Mariza heeft gekozen voor de eenvoud, kiest Arnauth voor muzikale rijkdom en het opzoeken van de grenzen, zowel qua interpretatie als in de begeleiding. De gitaar van Ramón Maschio klinkt vaak meer Spaans als Portugees, de saxofoon in Marujo Português is zo een eenzaam-steegje-sax en de accordeon in Fado Madragoa een zachte-matrozen accordeon.

Voor de luisteraar die wel eens een fado-cd in de speler stopt is dit een mooie cd met Portugese nummers. Voor de liefhebbers is dit een statement van één van de toonaangevende fadista’s van dit moment.

Voor degene die de cd niet kunnen vinden in Nederlandse winkels verwijs ik door naar Amazon

The art of the Portuguese Fado Guitar / Tempus

Custódio Castelo

De Portugese gitaar is een fascinerend instrument. In te delen in de categorie luit-achtigen is het een kruising van de Engelse gitaar, Cister en Luit. In de loop der jaren is het de vaste begeleider van fadista’s geworden en het weet zich maar moeilijk uit de rol te ontworstelen. Elke generatie Guitarra-spelers heeft zo zijn eigen virtuozen die dat wel proberen. Ricardo Rocha probeert het met haast a-tonale jazzy nummers, Ricardo Parreira slaat een lichte toets en Custódio Castelo gaat op zijn cd vaak de klassieke hoek in. Hij laat zich begeleiden door een keur aan collegae-muzikanten zoals Jorge Fernando, Filipe Larsen en Cristina Maria. Dit levert een diverse schijf op; een ‘duet’ tussen Portugese en klassiek gitaar in “Converza”, fado met een twist in “Prece” en “Amsterdam”, een nummer waar de lol in het spelen vanaf spat.

‘The art of the Portuguese Fado Guitar’ is niet echt een nieuwe cd. Enkele jaren geleden heeft Castelo ‘Tempus’ uitgebracht. ‘The art of the Portuguese Fado Guitar’ bevat 5 nieuwe nummers. Of je voor deze uitbreiding de cd moet aanschaffen is afhankelijk van je eigen Guitarra-verslaving.

Rébétiko

David Prudhomme

Oog & Blik/De Bezige Bij

Dat stripboeken al lang niet meer alleen voor kinderen zijn dringt slechts langzaam door bij het grote publiek. De gemiddelde Batman-strip heeft niets meer te maken met de campy TV-serie uit de jaren 60 en 70 van de vorige eeuw en dan hebben we het nog niet over de verstripping van ‘De avonden’ of ‘Justine’ van De Sade.

Sinds enkele jaren worden er regelmatig muziek- biografieën verstript met als hoogtepunt ‘I see a darkness’ over het leven van Johnny Cash.

“Rébétiko” gaat over de rebete Stavros. Hij is maar in een paar dingen geïnteresseerd: vrouwen, hasj en muziek. Samen met zijn vrienden gaat hij op de dag dat hun vriend Markos uit de gevangenis wordt vrijgelaten aan de zwier. Steeds meer beschonken en in steeds grotere hasjdampen gehuld trekken ze van teke naar teke om muziek te maken, te dansen, te vechten en te dromen over een Griekenland waar je als burger niet door de regering achterna wordt gezeten.

De Rébétiko is ontstaan toen Turkse orthodoxe christenen naar Griekenland vluchtte nadat de stad Smyrna in 1922 door de Turken werd veroverd. Deze vluchtelingen kwamen terecht in de sloppenwijken van Thessaloniki en Athene en de haven Piraeus. Ging hun muziek eerst over hun armetierig bestaan, langzaam maar zeker werden de teksten rauwer toen bleek dat de Fascistische regering van die dagen niet zat te wachten op 1,5 miljoen vreemdelingen. De Rebetes bezongen steeds meer het leven van dieven, beurzensnijders en ander onwelvallig gespuis dat vrijheid en gelijkheid wilde.

Prudhome weet met zijn tekeningen de warmte, de broeierige avonden en de troosteloze sfeer van het Griekenland van 1936 op te roepen. Hoewel het verhaal slechts 24 uur beslaat is de geschiedenis, de muziek, de vriendschap en de onderliggende rivaliteiten helder en zonder open einden verteld. Leuk details is de gevangenisdirecteur die verdacht veel op Van gogh’s postbode Roulin lijkt.

“Rébétiko” is een boek dat je pakt, dat je een inkijk geeft in muziek en haar ontstaan en dat eigelijk niet mag ontbreken in een goede cd-collectie